BỘ PHẬN THAM VẤN TÂM LÝ

LẮNG NGHE TIẾNG NÓI CHÂN THỰC

LẮNG NGHE TIẾNG NÓI CHÂN THỰC: Khi mọi trải nghiệm đều đáng được lắng nghe và thấu cảm Trong đời sống tâm lý – tinh thần, trải nghiệm “nghe thấy tiếng nói” (hearing voices) là một hiện tượng phổ biến và xuất hiện trong nhiều bối cảnh sống của con người. Đó có thể khi bạn chìm vào giấc ngủ và nghe tiếng ai đó gọi tên mình, cũng có khi là những giọng nói quen thuộc của người thân xung quanh khi không gian đang vắng lặng, cũng có thể là tiếng xì xào bình phẩm khi bản thân đang làm một việc gì đó... Mặc dù trong y khoa truyền thống, hiện tượng nghe tiếng nói có thể bị xem như là một dấu hiệu bệnh lý, những góc nhìn tâm lý học và nhân học hiện đại đang mở ra những cách hiểu nhân văn và toàn diện hơn về tính chân thực của trải nghiệm sống. 1. "Tiếng nói" không phải “điên rồ” – đó là thông điệp từ lịch sử cá nhân Một số nghiên cứu tâm lý cho thấy trải nghiệm nghe thấy tiếng nói có thể liên quan đến lịch sử đời sống cá nhân, những tổn thương tâm lý, xung đột nội tâm, hoặc áp lực cuộc sống kéo dài chưa được giải tỏa. Trong một số trường hợp, tiếng nói có thể phản ánh những cảm xúc và trải nghiệm chưa được xử lý trong quá khứ. Những giọng nói chứa đựng thông điệp dành cho người nghe, đôi khi được truyền tải dưới dạng ẩn dụ. Do đó, sự xuất hiện của tiếng nói có thể một mặt giúp giải tỏa những dồn nén nhưng mặt khác có thể gia tăng thêm cảm giác khó chịu khi thông điệp mà giọng nói muốn truyền tải không được người nghe giải mã đúng. Tuy nhiên, tiếng nói và người nghe có thể học cách làm hòa với nhau thông qua tiến trình đối thoại tìm hiểu nhu cầu và khám phá ý nghĩa thông điệp của tiếng nói. Sự phát triển của khoa học sức khỏe tinh thần đã và đang mở rộng phạm vi hỗ trợ từ tiếp cận chủ yếu tập trung vào thuyên giảm triệu chứng và ức chế cảm nghiệm khó chịu do triệu chứng gây ra; đến chăm sóc hỗ trợ lấy con người làm trung tâm, chú trọng bối cảnh sống, mối quan hệ xã hội và nguồn lực cộng đồng. Theo hướng tiếp cận này, trải nghiệm “nghe thấy tiếng nói” cũng cần được lắng nghe và thấu hiểu trong sự đa dạng, riêng biệt của cá nhân trải nghiệm thông qua bối cảnh tâm lý – xã hội và diễn trình sống của chủ thể thay vì vội vàng phán xét hay áp đặt một cách diễn giải duy nhất. -      Nghiên cứu tổng hợp 17 nghiên cứu tại 9 quốc gia cho thấy trải nghiệm nghe thấy tiếng nói không chỉ xuất hiện ở người có chẩn đoán tâm thần mà còn được ghi nhận trong cộng đồng nói chung, với tỷ lệ trung vị ước tính là 13,2%, dù kết quả khác nhau đáng kể tùy theo phương pháp nghiên cứu và bối cảnh văn hóa. -     Một khảo sát thực nghiệm quy mô lớn với 153 người tham gia (có chẩn đoán loạn thần) với độ tuổi 16 – 84 bằng phương thức nghiên cứu hỗn hợp định tính kết hợp định lượng. Kết quả ghi nhận rằng 81% người tham gia nghe thấy nhiều giọng nói, 69% cho hay tiếng nói có tính cách riêng biệt, 66% báo cáo xuất hiện cảm giác cơ thể khi nghe giọng nói và cảm giác này có mối liên hệ đáng kể với trải nghiệm các giọng nói mang tính lăng mạ hoặc bạo lực. Bên cạnh đó, dù rằng nỗi sợ hãi, lo âu, trầm cảm và căng thẳng đi kèm với việc nghe thấy giọng nói, vẫn có 31% báo cáo trải nghiệm cảm xúc tích cực và 32% có cảm xúc trung tính. Ngoài ra kết quả còn cho tháy các giọng nói hỗn hợp xuất phát từ bên trong, mang tính chất đối thoại và có khả năng thay đổi theo thời gian. 2. Văn hóa và cách chúng ta đón nhận hiện tượng tâm lý Dưới góc nhìn nhân học, Luhrmann và cộng sự (2015) đã nghiên cứu trải nghiệm nghe thấy tiếng nói ở ba cộng đồng văn hóa khác nhau, dựa trên giả thuyết “kích hoạt xã hội” (social kindling). Theo đó, bối cảnh văn hóa, niềm tin và kỳ vọng của cộng đồng không chỉ định hình cách con người diễn giải, chú ý và phản ứng với những trải nghiệm tâm lý, mà còn ảnh hưởng cách những trải nghiệm ấy xuất hiện và được cảm nhận. Những trải nghiệm này hình thành từ sự tương tác phức tạp giữa cơ chế thần kinh, môi trường văn hóa và lịch sử cá nhân, tạo nên những khác biệt đáng kể giữa các cá nhân và cộng đồng. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự khác biệt rõ rệt trong cách ba nhóm người diễn giải trải nghiệm nghe thấy tiếng nói. Ở những người tham gia tại California thường mô tả tiếng nói là những suy nghĩ phi thực tế và mang tính xâm lấn, xâm phạm tâm trí. Trong khi đó, nhóm tại Nam Ấn Độ mô tả tiếng nói như là nguồn chỉ dẫn hữu ích; còn nhóm tại Tây Phi, mô tả chúng như những thực thể mang tính đạo đức tích cực, sở hữu sức mạnh và có tác động thực sự. Những khác biệt này gợi mở rằng, cùng một dạng trải nghiệm, nhưng cách con người cảm nhận và lý giải có thể được định hình đáng kể bởi môi trường văn hóa và những ý nghĩa mà cộng đồng gán cho trải nghiệm ấy. Từ đó, chúng ta có thể nhìn nhận các hiện tượng tâm lý với sự cởi mở và thấu cảm hơn. Thay vì vội vàng phán xét hay gán nhãn một trải nghiệm là bất thường, việc tìm hiểu bối cảnh sống, ý nghĩa cá nhân và cách cộng đồng đón nhận trải nghiệm ấy có thể giúp chúng ta hiểu con người một cách toàn diện.Văn hóa không chỉ ảnh hưởng đến cách chúng ta hiểu những trả